29 Ekim Dünya İnme Günü kapsamında hastalığın belirtileri, risk faktörleri ve güncel tedavi yöntemlerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Türk Beyin Damar Hastalıkları Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Giray, inmenin yalnızca hayatı tehdit eden bir sağlık sorunu olarak görülmemesi gerektiğini, hastalığın kişinin hareket, konuşma, görme ve hafıza gibi işlevlerini etkileyebildiğini, günlük yaşamını ve bağımsızlığını kalıcı biçimde değiştirebildiğini ifade etti.
İnmenin beyne kan taşıyan damarların aniden tıkanması veya bir damarın yırtılarak kanaması sonucunda beyin dokusunun hasar görmesiyle ortaya çıktığını aktaran Giray, damar tıkanıklığına bağlı inmelerde beyin dokusuna kan ve oksijen ulaşamadığını, beyin kanamalarında ise damar dışına çıkan kanın beyin dokusuna zarar verebildiğini söyledi.
Giray, inmenin dünya genelinde ölüm ve kalıcı engelliliğin önemli nedenlerinden biri olduğunu, Türkiye'de de ciddi bir halk sağlığı yükü oluşturduğunu dile getirdi.
İnmenin öneminin yalnızca ölüm oranları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Giray, "İnme geçiren bir kişi yaşamını sürdürse bile kolunu veya bacağını eskisi gibi kullanamayabilir, konuşma ve yutma güçlüğü yaşayabilir, bağımsız hareket etme becerisini kaybedebilir. Bazı hastalar günlük yaşamlarında başkasının yardımına ihtiyaç duyabilir. Hafıza, dikkat, duygu durumu ve bilişsel işlevlerdeki değişiklikler de kişinin yaşam kalitesini ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir" dedi.
Prof. Dr. Giray, inmenin hastanın yanı sıra ailesini, bakım verenleri ve toplumu da etkilediğini aktararak, "Temel hedefimiz, inmenin oluşmasını önlemek, geliştiğinde ise hastayı mümkün olan en kısa sürede tedaviye ulaştırarak beyin hasarını ve kalıcı engellilik riskini azaltmaktır" ifadesini kullandı.
İnme riskinin yaşla birlikte arttığını ancak hastalığın yalnızca ileri yaşlarda görülmediğini, genç erişkinlerde hatta daha erken yaşlarda da inme vakalarının görülebildiğine dikkati çeken Giray, gençlerde inmenin nedenleri arasında kalp ritim bozuklukları, bazı kalp hastalıkları, damar duvarı yırtılmaları, pıhtılaşma bozuklukları ile bazı genetik veya yapısal durumların bulunabildiğini anlattı.
Giray, yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, sigara kullanımı, obezite ve hareketsiz yaşam gibi risk faktörlerinin de genç yaşlarda önem kazandığına işaret ederek, yaşam tarzı ve nikotin ürünlerinin kullanımı konusunda toplumun bilinçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
İnmenin en önemli özelliklerinden birinin belirtilerin çoğunlukla aniden ortaya çıkması olduğunu, gençlerde gelişen belirtilerin basit nedenlere bağlanarak göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayan Giray, "Genç bir insanda aniden gelişen yüz asimetrisi, kol veya bacakta güç kaybı, konuşma bozukluğu ya da görme ve denge sorunu varsa bunun yorgunluğa, strese veya başka basit bir nedene bağlanarak geçiştirilmemesi gerekir. İnme yaşa bakmaz. Belirtiler aniden başladıysa yaş ne olursa olsun acil değerlendirme gerekir" diye konuştu.
Prof. Dr. Giray, toplumun inme belirtilerini kolayca hatırlayabilmesi için "3K: Kayma, Kol, Konuşma" yaklaşımını önemsediklerini belirterek, "Kayma, yüzün bir tarafında ani sarkma veya gülümserken yüz simetrisinin bozulmasıdır. Kol, kolda ya da bacakta, özellikle vücudun bir tarafında ani güç kaybı veya uyuşma yaşanmasıdır. Konuşma ise konuşmanın bozulması, kelimeleri söylemekte zorlanma, peltekleşme ya da söylenenleri anlamada güçlük çekilmesidir" dedi.
Bu belirtilerin yanı sıra ani görme kaybı, çift görme, denge kaybı, yürüme güçlüğü ve daha önce yaşanmamış, aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısının da acil değerlendirme gerektirebileceğini kaydeden Giray, "Bu bulgulardan yalnızca biri bile ortaya çıksa hemen 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Belirtilerin geçmesini beklemek, hastayı kendi aracımızla götürmeye çalışmak veya önce başka bir sağlık kuruluşundan randevu almaya çalışmak zaman kaybına neden olabilir" uyarısında bulundu.
Giray, acil çağrı sırasında belirtilerin ne zaman başladığının veya kişinin en son ne zaman normal durumda görüldüğünün bildirilmesinin tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi açısından önem taşıdığını vurgulayan Giray, "Belirtilerin kendiliğinden düzelmesi tehlikenin geçtiği anlamına gelmez. Geçici nörolojik belirtiler de acil değerlendirme gerektirir, çünkü bunlar yaklaşan bir inmenin habercisi olabilir" açıklamasını yaptı.
İnme tedavisinde erken müdahalenin önemine dikkati çeken Giray, "İnme tedavisinde en temel yaklaşımımız 'Zaman beyindir.' ifadesidir. Beyin damarının tıkanmasıyla birlikte kan ve oksijen desteğinden yoksun kalan dokuda hasar hızla gelişir. Tedaviye ulaşmakta geçen süre uzadıkça kurtarılabilecek beyin dokusunun kaybedilmesi ve kalıcı işlev kaybı riski artabilir" ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Giray, damar tıkanıklığına bağlı inmelerde uygun hastalara damar yoluyla pıhtı eritici tedavi uygulanabildiğini, büyük damar tıkanıklığı bulunan uygun hastalarda ise mekanik trombektomi yöntemiyle kateter yardımıyla damardaki pıhtının çıkarılabildiğini anlattı.
Bu tedavilerin uygulanabilirliğinin belirtilerin başlangıç zamanı, beyin görüntüleme sonuçları, tıkanıklığın yeri ve hastanın klinik durumuna göre belirlendiğini aktaran Giray, bazı hastaların ileri görüntüleme yöntemleriyle yapılan değerlendirmeler sonucunda daha uzun zaman aralıklarında da tedavi için uygun bulunabildiğini bildirdi.
Giray, erken tedavinin beyin hasarını azaltabileceğini ve hastanın bağımsız yaşamını koruma şansını artırabileceğini belirterek, "Bununla birlikte her hastada tamamen iyileşme garantisi verilemez. İnmenin şiddeti, etkilenen beyin bölgesi, eşlik eden hastalıklar ve tedaviye ulaşma süresi sonucu etkiler" değerlendirmesinde bulundu.
İnme sonrasında rehabilitasyonun da önemli bir yeri olduğuna işaret eden Giray, "İnme sonrasında erken dönemde başlanan, hastanın ihtiyaçlarına göre planlanan rehabilitasyon son derece önemlidir. Fizik tedavi, konuşma ve dil terapisi, yutma rehabilitasyonu ve bilişsel destek sayesinde hastaların kaybettikleri bazı işlevleri yeniden kazanmaları mümkün olabilir.
Erken müdahalenin amacı yalnızca hastayı hayatta tutmak değil, mümkün olduğunca bağımsız bir yaşam sürdürebilmesini de sağlamaktır" ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Giray, inmenin sonuçlarının her hastada aynı olmadığını, bazı hastaların erken ve uygun tedaviyle önemli ölçüde iyileşebildiğini, bazı hastalarda ise hareket kısıtlılığı, konuşma ve yutma güçlüğü, denge sorunları veya bilişsel etkilenmenin kalıcı olabildiğini aktardı.
Kalıcı engelliliğin kişinin günlük yaşamını doğrudan etkileyebildiğini, giyinme, yemek yeme, banyo yapma, yürüme ve iletişim kurma gibi temel faaliyetlerde başkasının yardımına ihtiyaç duyulabildiğini söyleyen Giray, bazı hastaların iş yaşamına dönmekte veya önceki sosyal rollerini sürdürmekte güçlük yaşayabildiğini de kaydetti.
Giray, inme geçirmiş kişilerde ikinci bir inmenin önlenmesinin de en az ilk tedavi kadar önemli olduğuna dikkati çekerek, tansiyon, diyabet ve kolesterol kontrolünün, kalp ritim bozukluklarının değerlendirilmesinin, uygun hastalarda doktorun planladığı ilaçların düzenli kullanılmasının ve yaşam tarzı değişikliklerinin bu sürecin temel parçaları olduğunu belirtti.
Geleneksel sigara kullanımının inme riskini artırdığına ilişkin güçlü bilimsel kanıtlar bulunduğunu aktaran Giray, elektronik sigaraların uzun dönemli etkilerine ilişkin araştırmaların sürdüğünü, mevcut verilerin ise bu ürünlerin güvenli kabul edilmesini desteklemediğini söyledi.
Prof. Dr. Giray, inme riskini azaltmak için kontrol edilebilir risk faktörlerinin erken fark edilmesi ve yönetilmesinin, tansiyonun düzenli ölçülmesi ve yüksek tansiyonun hekim önerileri doğrultusunda kontrol altına alınmasının önemine işaret ederek, şu önerilerde bulundu: "Diyabet ve yüksek kolesterolün takip edilmesi, kalp ritim bozukluklarının tanınması ve gerekli tedavinin uygulanması da önemlidir.
Sebze, meyve, tam tahıl ve lif bakımından zengin, tuz ve doymuş yağ oranı dengeli bir beslenme düzeni benimsenmelidir. Kişinin sağlık durumuna uygun biçimde haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite hedeflenebilir. Düzenli uyku, sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve alkol tüketiminin sınırlandırılması da genel damar sağlığı açısından önemlidir.
İnme riskini azaltmak yalnızca ileri yaşlarda veya bir hastalık tanısı konulduğunda gündeme gelmemelidir. Koruyucu alışkanlıkları erken yaşlarda kazanmak, uzun vadede beyin ve damar sağlığının korunmasına katkı sağlar. Yüzde kayma, kolda güç kaybı veya konuşma bozukluğu aniden ortaya çıkarsa belirtilerin geçmesini beklemeyin. Hemen 112'yi arayın."
